<div dir="ltr"><div>1.- Etimologiari heldurik, ederki asko esan daiteke <i>incumplir = no cumplir</i> dela, DRAEk dioen bezala. Baina iruditzen zait batzuetan etimologia ez dela oso ondo konpontzen ontologiarekin. Izan ere, errealitatean ba al dago inolako modurik, bete beharrekoa den zerbait <i>ez beterik</i>, zerbait hori <i>urratu gabe uzteko? </i>Ontologikoki, gauzen errealitatean, nik uste dut erantzuna ezezkoa dela. Berdin gertatzen da <i>incorrecto </i>eta <i>incorrección</i>ekin: <i>incorrecto </i>nola ematen dugu euskaraz? <i>Ez-zuzen? </i>Ez: <i>oker</i> edo <i>okerreko</i> ematen dugu. Zerbait ez bada zuzena, okerrekoa da. Ontologikoki, ez dago modurik (nik behintzat ez dut ikusten) zerbait zuzena izan ez eta, halere, okertasunaren eremutik kanpo geratzeko. Zerbait ez bada zuzena, okerra da. Nahiz eta, etimologiari heldurik, <i>incorrecto "</i>ez-zuzen" izan.</div><div><br></div><div>Horrek ez du esan nahi beti horrela gertatzen denik: beste kontzeptu batzuekin badago, jakina, tartebiderik. Adibidez, <i>legala (</i>legea betetzen duena) - <i>ilegala </i>(legez kontrakoa dena) - <b><i>alegala </i></b>(legerik ez dagoenez, ez da ez legala ez ilegala). Antzera, <i>morala - immorala - amorala. </i>Baina <i>incumplir</i>entzat ez dut hirugarren espazio hori ikusten.</div><div><i><br></i></div><div>Besterik da tartean konbentzio terminologiko bat sartzea. Adibidez, mundu arruntean <i>no admitir = rechazar. </i>Ba al dago tartebiderik? Ez dut uste:<i> z</i>erbait ez baduzu onartzen, zer egiten ari zaitezke, errefusatzeaz bestela? Zuzenbidean, baina, konbentzionalki, <i>inadmitir</i> da eskaera bat aztertua izatera ez onartzea, formari dagozkion arrazoiengatik. </div><div><br></div><div>2.- Etimologia eta ontologia ez dakartzat gutizia huts batengatik hizpidera. <i>Ez-betetze</i> erabiltzea (ezezko aditz batean oinarritua) katramilatsuagoa da <i>urraketa</i> edo <i>arau-hauste (baiezkoak) </i>erabiltzea baino, aurreko mezuan azaldu dudanarengatik.</div><div><br></div><div>Xabier Aristegieta</div></div><br><div class="gmail_quote gmail_quote_container"><div dir="ltr" class="gmail_attr">Hau idatzi du Alfontso Mujika Etxeberria (<a href="mailto:mujikaetxeberriaa@gmail.com">mujikaetxeberriaa@gmail.com</a>) erabiltzaileak (2026 urt. 20(a), ar. (18:49)):<br></div><blockquote class="gmail_quote" style="margin:0px 0px 0px 0.8ex;border-left:1px solid rgb(204,204,204);padding-left:1ex"><div dir="ltr">



















<p class="MsoNormal" style="margin:0cm 0cm 8pt;line-height:115%;font-size:12pt;font-family:Aptos,sans-serif"><span lang="EU">Ni ez naiz zuzenbidean aditua, eta iritzia ematean
irrist egiteko arriskua hartzen ari naiz. Arrisku hori hartuta, esango nuke <i>incumplir</i>
eta <i>vulnerar</i> ez direla erabat sinonimo, testuinguru batzuetan hala
jokatzen badute ere, eta legelariek arduraz zaindu ohi dituzten ñabardura
juridiko desberdinak dituztela.<span></span></span></p>

<p class="MsoNormal" style="margin:0cm 0cm 8pt;line-height:115%;font-size:12pt;font-family:Aptos,sans-serif"><span lang="EU">Egin beharrekoa ez egitea adierazten du <i>incumplir</i>
aditzak, hau da, betebeharrari ez ekiteak edo behar den bezala ez egiteak du
hor garrantzia. Ohikoa da administrazio-zuzenbidean, merkataritza-zuzenbidean
eta zuzenbide zibilean, batez ere kontratuei, eginbeharrei eta obligazioei
dagokienez: <i>kontratua ez betetzea, epea ez betetzea, zerga-betebehar bat ez
betetzea</i>.<span></span></span></p>

<p class="MsoNormal" style="margin:0cm 0cm 8pt;line-height:115%;font-size:12pt;font-family:Aptos,sans-serif"><span lang="EU">Eskubideak, printzipioak, bermeak edo
goi-mailako arauak urratzea edo haustea adierazten du <i>vulnerar</i> aditzak
(baita <i>violar</i> aditzak ere), eta oso ohikoa da oinarrizko eskubideen
arloan, konstituzio-zuzenbidean, nazioarteko zuzenbidean eta zigor-zuzenbidean,
batez ere eskubideren bati edo babestuta dagoen balioren bati kalte egiteari
dagokionez. Horrelakoetan, <i>eskubideak haustea, berdintasunaren printzipioa urratzea,
Konstituzioa urratzea</i> gisakoak baliatu ohi dira.<span></span></span></p>

<p class="MsoNormal" style="margin:0cm 0cm 8pt;line-height:115%;font-size:12pt;font-family:Aptos,sans-serif"><span lang="EU">Horregatik, idazkera juridikoan, <i>kontratua
ez betetzea</i> erabili ohi da (eta ez <i>kontratua haustea/urratzea</i>); eta,
bestalde, <i>oinarrizko eskubideren bat urratzea</i>, eta ez <i>oinarrizko
eskubideren bat ez betetzea</i>.<span></span></span></p>

<p class="MsoNormal" style="margin:0cm 0cm 8pt;line-height:115%;font-size:12pt;font-family:Aptos,sans-serif"><span lang="EU">Zenbait testuingurutan, biak batera gerta
litezke. Adibidez, esan liteke gardentasun-betebeharra <b>ez betetzeak</b> ekar
lezakeela informaziorako irispide-eskubidea <b>urratzea</b>.<span></span></span></p>





<br></div><br><div class="gmail_quote"><div dir="ltr" class="gmail_attr">El mar, 20 ene 2026 a las 10:56, Xabier Aristegieta (<<a href="mailto:allurritza@gmail.com" target="_blank">allurritza@gmail.com</a>>) escribió:<br></div><blockquote class="gmail_quote" style="margin:0px 0px 0px 0.8ex;border-left:1px solid rgb(204,204,204);padding-left:1ex"><div dir="ltr">Begien aurretik pasatzen zaizkidan testuetan, edonon eta edonoiz ari naiz ikusten <i>incumplimiento </i>"ez-betetze" euskaratzen dutela, eta <i>se incumple la norma, </i>"araua ez da betetzen".<div><br></div><div>Ez dakit inertzia hutsez eginiko itzulpenak ote diren (tira, neurri handiago edo txikiagoan denok izaten gara inertzien morroi) ala nolabait jotzen den ezen arau bat <i>betetzearen </i>eta <i>haustearen </i>artean balegokeela "halako tarteko puntu" bat, zeinean arau ez-betetze bat egiten den baina arau hori urratzera edo haustera iritsi gabe.</div><div><br></div><div>Nik uste dut argi dagoela kasuen % 99,9an (badaezpada ere ez dut "% 100" jarriko) ez dela halako tartebiderik existitzen, eta <i>incumplir</i> esaten denean <i>vulnerar</i> esan nahi dela, bete-betean.</div><div><br></div><div>DRAEn begiratuta, <i>incumplir = no cumplir </i>(eskerrik asko, DRAE!) dela argitzen digu, baina jarraian sinonimotzat jartzen ditu, besteak beste, <i>quebrantar, infringir, vulnerar, contravenir </i>eta abar.</div><div><br></div><div>Beraz, <i>incumplir </i>ez da <i>cumplir </i>eta <i>vulnerar</i>-en arteko inolako tartebiderik, euskal itzultzaileak <i>ez bete</i> hori erabiliz euskarazko testuan literalki eutsi beharrekorik: esan nahi du <i>araua hautsi edo urratzea. </i></div><div><i><br></i></div><div>Eta gainera, askoz ere hobeto moldatuko ginateke baiezkoan dagoen aditz bat (<i>araua hautsi, urratu, arau-hauste, urraketa</i>) erabiliz, ezezko horrekin (<i>ez bete) </i>tematuz baino:</div><div><br></div><div>a) Batetik, "usted ha incumplido una norma" esanez norbaiti egintza bat aurpegiratzen zaiolako, eta ez "ez-egintza" bat.</div><div>b) Bestetik, eta batez ere, baiezko aditzak konbinaerraztasun handiagoa ahalbidetzen duelako: <i>sistematikoki ez betetze</i> askoz ere lanbrotsuagoa da <i>incumplir sistemáticamente </i>baino. Lanbrotsuagoa edo, zuzen-zuzenean, esanahiz desberdina: <i>sistematikoki ez betetzeak</i> esan nahi du bete egiten dela, baina ez modu sistematikoan. <i>Egunero ez etortzea</i> esaten dugunean bezalaxe: <i>egunero ez etortzea</i> ez da <i>eguneroko ez-etortze</i> bat, baizik eta etorri egitea, bai, baina ez egunero.</div><div><br></div><div>Xabier Aristegieta</div></div>
</blockquote></div>
</blockquote></div>