[itzul] INCUMPLIR

[Xabier Aristegieta]

Ez nago ados, Iraia.

*Incumplir *ez da ez-egite huts bat. Arauaren estalduratik kanpo geratzen
den edozer egitea ere bada. Adibidez, *incumplir la normativa de aforo* ez
da ez-egite huts bat. Aitzitik, horren atzean egite bat dago: arauak
ezartzen du lokal batean X pertsona sar daitezkeela, eta bertako
arduradunak Y pertsonari uzten die sartzen (egite bat denez "pasatzen
uztea"). Beraz, berdin-berdin esan litezke *ha incumplido la normativa de
aforo, edo ha vulnerado/contravenido/infringido la normativa de aforo.*

Badira gutxienez hogeita hamar urte zuzenbide-ikasketak amaitu nituenetik,
eta ez naiz zuzenbide-zereginetan aritu izan. Beraz, nire burua ez dut
inola ere jotzen "zuzenbide-arloko aditu" gisa. Baina zuk *delitos de
omisión* direlakoei buruz jasotzen duzun aipamen horrek uste dut ez duela
zerikusirik gaiarekin. *Comisión por omisión* izenez esplikatu ziguten
figura bat oroitarazten dit, zeinak, laburki eta agian zabarki
esplikaturik, esan nahi baitu badaudela zenbait pertsona zeregin bat eta
beraz erantzukizun bat badaukatenak, halako moldez non, zeregin hori ez
betetzeagatik kalte bat eragiten baldin badute, kalte hori egite baten
ondoriozkotzat eta ez besterik gabeko ez-egite baten ondoriozkotzat, jotzen
eta epaitzen zaien.

Xabier Aristegieta

Hau idatzi du Iraia Amundarain Agirre (iraianaiz a bildua hotmail.com)
erabiltzaileak (2026 urt. 21(a), az. (10:19)):

> Niri ere Alfontsori bezala gertatzen zait; kostatzen zait gai honi buruz
> iritzia ematea, lege-arloari buruz dudan ezagutza eskasa delako. Halere,
> ados nago zurekin, Alfontso.
>
> Nire ustez badago desberdintasun bat urraketa baten eta ez-betetze baten
> artean. Esango nuke ez-betetzea egon bada, dena delako araua urratu dela,
> bai, baina urraketa guztiak ez direla ez-betetzeak. Ez-betetze bat egon
> dela diogunean, adierazten ari gara egin beharrekoa zen zerbait ez
> egiteagatik urratu dela araua.
>
> Ez dut horri buruzko adibide egokirik aurkitu, baina delituetara joanda
> bai, hau aurkitu dut, eta uste dut balio dezakeela adierazten ari naizena
> hobe azaltzeko:
>
> https://prime.tirant.com/es/dosiers/derecho-penal/los-delitos-de-omision/
> Nire ustez, ez-betetzeak urraketak dira, baina "de omisión" horren
> parekoak ("de acción" horien kontrako aldean).
>
> Dena den, eta ikusita, Xabier, zuk aipatzen dituzun adibide batzuk,
> iruditzen zait ongi aztertu beharko genukeela "inclumplir" erabiltzen den
> bakoitzean, eta ez erabili *ez-betetze* edo *ez betetzea* inertzia
> hutsez, batzuetan egokiagoa izan daitekeelako *urratu *erabiltzea. Baina,
> esan bezala, ondo aztertuta, batzuetan *incumplir *eta *vulnerar *nahita
> bereizitakoak baitira.
>
> Iraia Amundarain Agirre
> ------------------------------
> *Nork:* Xabier Aristegieta <allurritza a bildua gmail.com>
> *Bidaltze-data:* 2026(e)ko urtarrilaren 21(a), asteazkena 01:16
> *Nori:* ItzuL <itzul a bildua postaria.com>
> *Gaia:* Re: [itzul] INCUMPLIR
>
> 1.- Etimologiari heldurik, ederki asko esan daiteke *incumplir = no
> cumplir* dela, DRAEk dioen bezala. Baina iruditzen zait batzuetan
> etimologia ez dela oso ondo konpontzen ontologiarekin. Izan ere,
> errealitatean ba al dago inolako modurik, bete beharrekoa den zerbait *ez
> beterik*, zerbait hori *urratu gabe uzteko? *Ontologikoki, gauzen
> errealitatean, nik uste dut erantzuna ezezkoa dela. Berdin gertatzen da
> *incorrecto *eta *incorrección*ekin: *incorrecto *nola ematen dugu
> euskaraz? *Ez-zuzen? *Ez: *oker* edo *okerreko* ematen dugu. Zerbait ez
> bada zuzena, okerrekoa da. Ontologikoki, ez dago modurik (nik behintzat ez
> dut ikusten) zerbait zuzena izan ez eta, halere, okertasunaren eremutik
> kanpo geratzeko. Zerbait ez bada zuzena, okerra da. Nahiz eta, etimologiari
> heldurik, *incorrecto "*ez-zuzen" izan.
>
> Horrek ez du esan nahi beti horrela gertatzen denik: beste kontzeptu
> batzuekin badago, jakina, tartebiderik. Adibidez, *legala (*legea
> betetzen duena) - *ilegala *(legez kontrakoa dena) - * alegala *(legerik
> ez dagoenez, ez da ez legala ez ilegala). Antzera, * morala - immorala -
> amorala. *Baina *incumplir*entzat ez dut hirugarren espazio hori ikusten.
>
> Besterik da tartean konbentzio terminologiko bat sartzea. Adibidez, mundu
> arruntean *no admitir = rechazar. *Ba al dago tartebiderik? Ez dut uste:*
> z*erbait ez baduzu onartzen, zer egiten ari zaitezke, errefusatzeaz
> bestela? Zuzenbidean, baina, konbentzionalki, *inadmitir* da eskaera bat
> aztertua izatera ez onartzea, formari dagozkion arrazoiengatik.
>
> 2.- Etimologia eta ontologia ez dakartzat gutizia huts batengatik
> hizpidera. *Ez-betetze* erabiltzea (ezezko aditz batean oinarritua)
> katramilatsuagoa da *urraketa* edo *arau-hauste (baiezkoak) *erabiltzea
> baino, aurreko mezuan azaldu dudanarengatik.
>
> Xabier Aristegieta
>
> Hau idatzi du Alfontso Mujika Etxeberria (mujikaetxeberriaa a bildua gmail.com)
> erabiltzaileak (2026 urt. 20(a), ar. (18:49)):
>
> Ni ez naiz zuzenbidean aditua, eta iritzia ematean irrist egiteko arriskua
> hartzen ari naiz. Arrisku hori hartuta, esango nuke *incumplir* eta
> *vulnerar* ez direla erabat sinonimo, testuinguru batzuetan hala jokatzen
> badute ere, eta legelariek arduraz zaindu ohi dituzten ñabardura juridiko
> desberdinak dituztela.
>
> Egin beharrekoa ez egitea adierazten du *incumplir* aditzak, hau da,
> betebeharrari ez ekiteak edo behar den bezala ez egiteak du hor garrantzia.
> Ohikoa da administrazio-zuzenbidean, merkataritza-zuzenbidean eta zuzenbide
> zibilean, batez ere kontratuei, eginbeharrei eta obligazioei dagokienez: *kontratua
> ez betetzea, epea ez betetzea, zerga-betebehar bat ez betetzea*.
>
> Eskubideak, printzipioak, bermeak edo goi-mailako arauak urratzea edo
> haustea adierazten du *vulnerar* aditzak (baita *violar* aditzak ere),
> eta oso ohikoa da oinarrizko eskubideen arloan, konstituzio-zuzenbidean,
> nazioarteko zuzenbidean eta zigor-zuzenbidean, batez ere eskubideren bati
> edo babestuta dagoen balioren bati kalte egiteari dagokionez.
> Horrelakoetan, *eskubideak haustea, berdintasunaren printzipioa urratzea,
> Konstituzioa urratzea* gisakoak baliatu ohi dira.
>
> Horregatik, idazkera juridikoan, *kontratua ez betetzea* erabili ohi da
> (eta ez *kontratua haustea/urratzea*); eta, bestalde, *oinarrizko
> eskubideren bat urratzea*, eta ez *oinarrizko eskubideren bat ez betetzea*
> .
>
> Zenbait testuingurutan, biak batera gerta litezke. Adibidez, esan liteke
> gardentasun-betebeharra *ez betetzeak* ekar lezakeela informaziorako
> irispide-eskubidea *urratzea*.
>
>
> El mar, 20 ene 2026 a las 10:56, Xabier Aristegieta (<allurritza a bildua gmail.com>)
> escribió:
>
> Begien aurretik pasatzen zaizkidan testuetan, edonon eta edonoiz ari naiz
> ikusten *incumplimiento *"ez-betetze" euskaratzen dutela, eta *se
> incumple la norma, *"araua ez da betetzen".
>
> Ez dakit inertzia hutsez eginiko itzulpenak ote diren (tira, neurri
> handiago edo txikiagoan denok izaten gara inertzien morroi) ala nolabait
> jotzen den ezen arau bat *betetzearen *eta *haustearen *artean
> balegokeela "halako tarteko puntu" bat, zeinean arau ez-betetze bat egiten
> den baina arau hori urratzera edo haustera iritsi gabe.
>
> Nik uste dut argi dagoela kasuen % 99,9an (badaezpada ere ez dut "% 100"
> jarriko) ez dela halako tartebiderik existitzen, eta *incumplir* esaten
> denean *vulnerar* esan nahi dela, bete-betean.
>
> DRAEn begiratuta, *incumplir = no cumplir *(eskerrik asko, DRAE!) dela
> argitzen digu, baina jarraian sinonimotzat jartzen ditu, besteak beste, *quebrantar,
> infringir, vulnerar, contravenir *eta abar.
>
> Beraz, *incumplir *ez da *cumplir *eta *vulnerar*-en arteko inolako
> tartebiderik, euskal itzultzaileak *ez bete* hori erabiliz euskarazko
> testuan literalki eutsi beharrekorik: esan nahi du *araua hautsi edo
> urratzea. *
>
> Eta gainera, askoz ere hobeto moldatuko ginateke baiezkoan dagoen aditz
> bat (*araua hautsi, urratu, arau-hauste, urraketa*) erabiliz, ezezko
> horrekin (*ez bete) *tematuz baino:
>
> a) Batetik, "usted ha incumplido una norma" esanez norbaiti egintza bat
> aurpegiratzen zaiolako, eta ez "ez-egintza" bat.
> b) Bestetik, eta batez ere, baiezko aditzak konbinaerraztasun handiagoa
> ahalbidetzen duelako: *sistematikoki ez betetze* askoz ere lanbrotsuagoa
> da *incumplir sistemáticamente *baino. Lanbrotsuagoa edo, zuzen-zuzenean,
> esanahiz desberdina: *sistematikoki ez betetzeak* esan nahi du bete
> egiten dela, baina ez modu sistematikoan. *Egunero ez etortzea* esaten
> dugunean bezalaxe: *egunero ez etortzea* ez da *eguneroko ez-etortze* bat,
> baizik eta etorri egitea, bai, baina ez egunero.
>
> Xabier Aristegieta
>
>
-------------- hurrengo zatia --------------
Erantsitako HTML dokumentu bat ezabatu egin da...
URL: <https://postaria.com/pipermail/itzul/attachments/20260121/1c1760c4/attachment-0001.htm>
-------------- hurrengo zatia --------------
Testu hutsa ez zen mezu bat ezabatu egin da...
Izena: image.png
Mota: image/png
Tamaina: 76467 bytes
Azalpena: ez dago erabilgarri
URL : <https://postaria.com/pipermail/itzul/attachments/20260121/1c1760c4/attachment-0001.png>