[itzul] BIZIA vs. BIZITZA

[Mikel]

Gabon, jende ona:

Zein urtetan dokumentatu diren bata eta bestea (hizketan zenbatetan 
erabili behar izaten ditugun bata eta bestea) alde batera utzirik, 
neronek duda eginen nuke Axularrek bere Gero liburuari inoiz ere Berandu 
izenburua paratuko ote zion... (nahiz eta liburuan berandu ibiltzearen 
gaitzaz ari den).

Bizia eta bizitza; ez al da gorpu eta gorputza, sasi eta sasitza, herio 
eta heriotza bikoteen parekoa, esate baterako? Nire pertzepzioan, -tza 
gabekoak kontzeptualagoak dira, eta -tzadunak, kontzeptua gauzatuta. 
Horrela, azal daiteke zergatik etxebizitza (eta ez etxebizia), eta 
bizitza solairuz solairuko bizitoki gisa.

Barka atrebentzia!

Ongi izan

Mikel

26/9/9 13:22(e)an, Agirre Sarasola, Pello (Euskarabidea) igorleak idatzi 
zuen:
>
> Egun on guztioi!
>
> Fernandok proposatu duen haritik tira egin nahi nuke. Ukaezina da 
> “beranduago” morfologikoki “berandu”ren indargarria dela, baina 
> semantikoki askotan ez da hala. Orotariko Euskal Hiztegian begiratuta, 
> ikusi dut ‘beranduago/berantago = geroago’ erabat nagusi dela 
> tradizioan. Egiategiren testu batean (1785) dokumentatu dute lehen 
> aldiz, eta gero euskalki eta hizkera ia guztietako adibideak agertzen 
> dira testuetan; hango eta hemengo hiztegietan ere jaso dute (Duvoisin, 
> Larrasquet, Azkue). Gainera, erabat errotuta dago: “goizago edo 
> beranduago”, “lehenago edo beranduago”, “20 segundo beranduago iritsi 
> zen”, “egun batzuk beranduago, berak ezin antz eman zion nolatan hil 
> ez zan”… (OEHko adibideak).
>
> “(Todavía) más tarde”, aldiz, oso-oso gutxitan dokumentatu dute 
> OEHkoek: bakarrik lau adibide aurkitu dituzte corpusean; eta 
> hiztegigileek ez dute jaso. Elkanoko Lizarragaren testu batean aurkitu 
> dute estreinakoz (1797-1813). Beraz, bi adierak garai berean atzeman 
> dituzte lehen aldiz.
>
> Esango nuke nik gehien ezagutzen dudan euskaran (Goierrikoan) (ia) 
> erabatekoa dela “beranduago = geroago” parekotasuna. Adibidez, “Joxe 
> hamabitan etorri (d)a, eta Mikel be(r)andugo”. Horrekin ez dugu esan 
> nahi Joxe berandu etorri denik; Mikel geroago etorri dela, besterik ez.
>
> Fernandoren azalpenak balio izan dit hausnartzeko, eta konturatzeko 
> hitzen morfologia (jatorria) eta semantika ez direla beti elkarren 
> eskutik ibiltzen. Eskerrik asko, beraz.
>
> Ondo izan!
>
> Pello Agirre Sarasola
>
> *De:*FERNANDO REY ESCALERA <freyesca a bildua gmail.com>
> *Enviado el:* miércoles, 9 de septiembre de 2026 11:18
> *Para:* ItzuL <itzul a bildua postaria.com>
> *Asunto:* Re: [itzul] BIZIA vs. BIZITZA
>
> Egun on, Xabier.
>
> Ni ere zure uste berekoa nintzen, baina badira urte batzuk erreparatu 
> niola zuk diozun horri, alegia, bi esanahiak onartzen zaizkiela bi hitzei.
>
> Hori hala izanik ere, nik bereizketa hori egiten jarraitzen dut, 
> iruditzen baitzait nire hurbileko hizkeretan aski modu naturalean 
> egiten dela bereizketa hori. Hiztegigintzan, jakina, dena jaso beharra 
> dago. Ez du horrek esan nahi, ordea, joerak eta tradizioak ez dutenik 
> beren garrantzia.
>
> Beste adibide bat jarriko dizut. Nire hurbileko euskaretan, oso ongi 
> bereizten genituen "beranduago" eta "geroago". "Anaia 7etan hasten da 
> lanean, eta ni geroago" (eta ez beranduago, anaia ez baita berandu 
> sartzen). Segur aski, kalko hori (yo más tarde, más después) sartuz 
> joan da toki askotan, eta gaur egun Euskaltzaindiaren Hiztegiak onartu 
> egiten du "beranduago" geroago esateko. Hiztegia aintzat hartuta, ez 
> da "orain" kalko desegokitzat hartzen. Laburbilduz, zuzenketa-lanean 
> segur aski ez naiz ausartuko "beranduago" zuzentzera, baina nahiago 
> diot eutsi beste formari, eta bultzatu eginen nuke, bultzatzen dut, 
> iradokizun gisara behinik behin.
>
> Ongi izan.
>
> Fernando
>
> El mié, 9 sept 2026 a las 10:58, Xabier Aristegieta 
> (<allurritza a bildua gmail.com>) escribió:
>
>         Betidanik pentsatu izan dut bazegoela aldea bi hitz horien
>         artean: /bizia/ egitate biologikoa litzateke (/ba al dago
>         bizirik beste planeta batzuetan? /galderaren zentzuan,
>         alegia), eta /bizitza/, ordea, norbaiten edo zerbaiten
>         bizialdia; hots, biografia batek berezkoa duen edukia.
>
>         Alabaina, gaur bulegoan horri buruzko desadostasuna piztu
>         zaigularik, Euskaltzaindiaren Hiztegira jo eta ikusi berri dut
>         bi esanahi horiek onartu egiten dizkiela bai /bizi/ri bai
>         /bizitza/ri.
>
>         Eta aitortzen dizuet harridura handia eragin didala horrek,
>         hain nengoen-eta nire ustean ziur.
>
>         Horregatik, eta nire okerraren oinarria argitu nahian, galdetu
>         nahi nizueke ea zuek ere ez al zeneukaten bereizketa semantiko
>         horren nolabaiteko kontzientziarik.
>
>         Eskerrik asko, eta egun ona pasa.
>
>
>         Xabier Aristegieta
>
-------------- hurrengo zatia --------------
Erantsitako HTML dokumentu bat ezabatu egin da...
URL: <https://postaria.com/pipermail/itzul/attachments/20260909/9f76a679/attachment-0001.htm>